ADYM.KZ / Қазіргі таңда цифрлық технологиялар адам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Алайда интернет мүмкіндіктерінің кеңеюімен бірге кибералаяқтық, фишинг, жеке деректерді ұрлау және аккаунттарды бұзу секілді қауіптер де көбейіп отыр. Осыған байланысты азаматтардың цифрлық сауаттылығын арттырып, интернеттегі қауіп-қатерден қорғану дағдыларын қалыптастыру өзекті міндеттердің біріне айналды.
Шымкентте осы бағыттағы ақпараттық-түсіндіру жұмыстары «Кибермәдениет айы» аясында жалғасуда. Қаладағы білім беру ұйымдарында студенттер мен оқушыларға кибергигиена, ақпараттық қауіпсіздік және интернет алаяқтығының алдын алу бойынша түсіндіру кездесулері ұйымдастырылуда.
Кезекті кездесу М.Өтебаев атындағы жоғары технологиялық колледжінде өтіп, білім алушылар мен қызметкерлерге цифрлық кеңістікте кездесетін қауіптер және олардан сақтану жолдары түсіндірілді.
Жиын барысында Шымкент қаласы Цифрландыру басқармасы басшысының орынбасары Ернұр Қырғызбаев киберқауіпсіздікке қатысты мәліметтермен бөлісті. Оның айтуынша, интернеттегі алаяқтықтың кең таралған тәсілдерінің бірі – фишинг. Бұл әдіс арқылы қаскөйлер азаматтарға жалған хабарламалар немесе сілтемелер жіберіп, олардың жеке және қаржылық деректерін қолға түсіруге тырысады. Сондықтан кез келген күмәнді хабарламаға сақтықпен қарап, белгісіз сілтемелерге өтпеу және сайттың мекенжайын мұқият тексеру маңызды.
Мамандардың түсіндіруінше, киберқауіпсіздік тек ақпараттық технологиялар саласының мамандарына қатысты мәселе емес. Интернетті пайдаланатын әр азамат өзінің жеке деректерін қорғау, аккаунттарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету және күмәнді әрекеттерден бас тарту жауапкершілігін сезінуі қажет.
Жиынға Шымкент қаласы Полиция департаменті Киберқылмысқа қарсы жедел іс-қимыл басқармасының жедел уәкілі, полиция капитаны Бақытжан Бекбаев қатысып, қаладағы интернет алаяқтығына қатысты ахуалға тоқталды. Оның мәліметінше, жыл басынан бері Шымкентте киберқылмысқа қатысты 363 іс тіркеліп, оның 155-і ашылған. Профилактикалық жұмыстардың нәтижесінде қылмыс санының төмендеу үрдісі байқалады.
Құқық қорғау органдарының өкілі интернет алаяқтарының азаматтарды алдау үшін түрлі психологиялық тәсілдерді қолданатынын атап өтті. Олар өздерін банк қызметкері, полиция өкілі немесе басқа да мемлекеттік органның қызметкері ретінде таныстырып, азаматтарды асықтыруға, қорқытуға немесе белгілі бір әрекет жасауға мәжбүрлеуге тырысуы мүмкін.
Мұндай жағдайда ең бастысы – асығыс шешім қабылдамау. Банк картасының нөмірі мен құпиясөзін, SMS арқылы келетін растау кодтарын, мобильді қосымшаға кіру деректерін және өзге де жеке мәліметтерді бөгде адамға беруге болмайды.
Мамандар әлеуметтік желілердегі қауіпсіздікке де ерекше назар аударды. Жеке ақпаратты ашық жариялау, белгісіз адамдардың хабарламаларына жауап беру немесе күмәнді файлдарды жүктеу киберқылмыскерлерге қосымша мүмкіндік беруі мүмкін. Сондықтан әлеуметтік желідегі аккаунттардың құпиялылық баптауларын тексеріп, қажетсіз қолжетімділіктерді шектеу ұсынылды.
Кездесу барысында студенттерге кибергигиенаның негізгі ережелері де таныстырылды. Атап айтқанда, әр аккаунтқа бөлек әрі күрделі құпиясөз орнату, екі факторлы аутентификацияны қосу, операциялық жүйе мен мобильді қосымшаларды уақтылы жаңарту, күмәнді файлдар мен сілтемелерді ашпау қажеттігі түсіндірілді.
Сонымен қатар мамандар жастарға интернетте жұмыс немесе оңай табыс ұсынатын күмәнді хабарламаларға да сақ болу керектігін ескертті. Соңғы уақытта жастарды заңсыз қаржылық схемаларға тарту қаупі де талқыланып келеді. Осыған байланысты жеке банк картасын, шотын немесе банк қосымшасына қатысты деректерді басқа адамдардың пайдалануына бермеу маңызды.
Шымкентте «Кибермәдениет айы» аясындағы мұндай кездесулер білім беру ұйымдарында тұрақты түрде ұйымдастырылып келеді. Бұған дейін де қаладағы мектептер мен жоғары оқу орындарында дербес деректерді қорғау, фишингтен сақтану, күмәнді сілтемелерді ашпау және аккаунттарды қорғау бойынша түсіндіру жұмыстары жүргізілген.
Мұндай профилактикалық жұмыстардың негізгі мақсаты – жастарды интернеттен алшақтату емес, керісінше цифрлық технологияларды қауіпсіз әрі жауапкершілікпен пайдалануға үйрету. Өйткені киберқауіпсіздік мәдениеті адамның күнделікті қарапайым әрекеттерінен қалыптасады.
Мамандар азаматтарды кез келген күмәнді жағдайға сыни көзқараспен қарап, жеке деректерін қорғауға және бейтаныс адамдардың нұсқауымен қаржылық операция жасамауға шақырды.
Цифрлық ортадағы қауіпсіздік – бір реттік сақтық шарасы емес, күнделікті дағды. Сондықтан кибергигиена талаптарын сақтау, ақпаратты тексеру және жеке деректерге жауапкершілікпен қарау интернет алаяқтығының алдын алудың маңызды тетіктерінің бірі болып қала береді.
