ADYM.KZ / Елімізде оқу жылы аяқталған сайын қоғамда бір сұрақ жиі талқылана бастады. Біз балаларға білімнің емес, даңғазаның құнын үйретіп жатқан жоқпыз ба?
Соңғы жылдары “Соңғы қоңырау” мен бітіру кештері қарапайым мектеп рәсімінен сән-салтанат бәсекесіне айналып бара жатқандай әсер қалдырады. Бұрын мектеп бітірушілер үшін костюм киіп, вальс билеп, таң қарсы алу үлкен естелік болатын. Қазір жағдай мүлде өзгерген.
Бүгінде балабақшаны бітірген бүлдіршіндердің өзіне құшақ-құшақ гүл шоқтары сыйланып, қымбат фотосессия ұйымдастырылады. Әлеуметтік желілерде бастауыш сыныпты аяқтаған балалардың лимузин жалдап жүрген видеолары тарап жатыр. Ал мектеп түлектері үшін бірнеше көліктен тұратын кортеж, бренд көйлек, сәнді костюм, ресторандағы кеш, арнайы шоу-бағдарлама қалыпты құбылысқа айналған.
Мысалы, биыл әлеуметтік желіде Алматыдағы мектептердің бірінің түлектері 15 көліктен тұратын кортеж ұйымдастырған видео қызу талқыланды. Кортежде бірнеше Mercedes G-Class, Lexus LX600 және Cadillac Escalade көліктері жүргені байқалған. Сарапшылардың есебінше, мұндай кортеждің бір күндік жалдау құны 3-5 миллион теңгеге дейін жетуі мүмкін.
Астанадағы элиталық мектептердің бірінде бітіру кеші бес жұлдызды қонақүйде өткен. Ата-аналардың айтуынша, бір оқушыға кеткен шығын 700 мың теңгеден асқан. Оның ішінде ресторан, жүргізуші, фотосессия, киім және after party шығындары бар.
Шымкентте әлеуметтік желі қолданушылары бастауыш сынып бітірушілерінің лимузинмен мектепке келген видеосын таратып, қоғамда қызу пікірталас тудырды. Көпшілік: “10 жастағы балаға лимузиннің не қажеті бар?” деген сұрақ қойды.
Ал балабақша түлектеріне арналған кештер тіпті бөлек индустрияға айналып бара жатқандай. Қазір кей қалаларда балабақша бітіру кешіне арнайы аниматорлар, шоу-программалар, фотозона, кәсіби видеооператорлар шақырылады. Ата-аналар чаттарында бір балаға 100-200 мың теңгеден ақша жиналатын жағдайлар жиілеген.
Биыл ірі қалаларда бір кешкі көйлектің бағасы 150 мыңнан 1 миллион теңгеге дейін жеткен. Ер балаларға арналған костюмдердің өзі 80-300 мың теңге аралығында сатылған. Бір сыныптың ресторандағы кешіне орта есеппен 3-5 миллион теңге жұмсалады. Ал қымбат көлік кортежі мен фото-видео қызметін қосқанда, кей ата-аналардың шығыны 1-2 миллион теңгеден асып кеткен.
Гүл бағасы да ерекше назар аудартады. Мамыр айында бір раушан гүлінің бағасы 2000-3000 теңгеге дейін көтерілді. Ал мұғалімдерге арналған үлкен гүл композициялары 50-100 мың теңгеге дейін жетіп жатыр. Әлеуметтік желілерде салмағы бірнеше келі болатын алып гүл шоқтарын көтеріп жүрген балалардың видеолары тарады. Кей ата-аналар “балам қатарынан қалмасын” деген оймен қарызға кіріп, несие алуға мәжбүр болады.
Мәселенің ең қауіпті тұсы мұның бәрі балалар санасына ерте жастан “байлықты көрсету мәдениетін” сіңіруі мүмкін. Әлеуметтанушылардың айтуынша, қазір балалар жетістік пен бақытты қарапайым еңбектен емес, сыртқы сән-салтанатпен байланыстыра бастады.
Психологтар мұндай ортада әлеуметтік теңсіздік айқын сезілетінін айтады. Себебі бір отбасының жағдайы жақсы болса, екіншісінің мүмкіндігі шектеулі. Бірақ мектептегі ортақ қысым ата-аналарды бәрібір жарысқа итермелейді. Нәтижесінде бала өзін өзгеден төмен сезінуі мүмкін. Ал ата-ана психологиялық және қаржылық ауыртпалық көреді.
Ең қызығы мұндай үрдіс соңғы 7-10 жылда қатты күшейді. Бұған әлеуметтік желінің де ықпалы бар. Instagram мен TikTok платформаларында сәнді бітіру кештері, лимузиндер мен қымбат сыйлықтар трендке айналды. Бір ата-ана жасаған дүниені келесісі қайталауға тырысады. Осылайша табиғи мереке біртіндеп әлеуметтік статус көрсететін алаңға айналып барады.
Ал шын мәнінде бүгінгі жастардың арасында ғылымға, технологияға, білімге құмар буын өте көп. Олар әлемдік деңгейде ойлай алады, шет тілін меңгерген, IT мен инновацияға қызығады. Көкжиегі кең, көзқарасы өзгеше жаңа ұрпақ қалыптасып келеді. Бірақ сол балаларға өмірдің басты өлшемі қымбат көлік, сәнді кеш, даңғаза той секілді түсініктерді ересектердің өзі таңып жатқан жоқ па деген сұрақ туындайды.
Өйткені 18 жасқа дейін бала өміріндегі шешімдердің басым бөлігін ата-ана қабылдайды. Қандай киім киеді, қайда тойлайды, қанша ақша жұмсалады, бәрін үлкендер анықтайды. Сондықтан қазіргі дарақылықтың негізгі жауапкершілігі балаларда емес, қоғам мен ата-ананың өзінде сияқты.
Соңғы қоңырау — сән көрсету алаңы емес, ұстазға тағзым мен балалықпен қоштасудың символы болуы керек. Әйтпесе бүгінгі даңғаза ертең қоғамдағы әлеуметтік алшақтықты тереңдететін жаңа мәдениетке айналуы мүмкін.
