Қазақстанда Конституцияның қабылдануына орай қылмыстық және әкімшілік амнистия жүргізу жоспарланып отыр. Бұл туралы Adym.kz ақпараттық сайты Ішкі істер министрлігіне сілтеме жасап мәлімдейді.
Ведомствоның түсіндіруінше, Мемлекет басшысының бастамасы елдің құқықтық жүйесіндегі гуманизм қағидаттарын нығайтуға және қоғамға айтарлықтай қауіп төндірмейтін азаматтардың әлеуметтік бейімделуіне мүмкіндік беруге бағытталған.
ІІМ мәліметінше, Мәжіліс депутаттары жекелеген санаттағы құқықбұзушылықтар бойынша амнистия туралы заң жобасын әзірлеген. Құжат қылмыстық және әкімшілік құқықбұзушылықтарға қатысты нормаларды қамтиды.
Қылмыстық амнистия қылмыстық теріс қылықтар мен онша ауыр емес қылмыстар жасаған азаматтарға қолданылуы мүмкін. Сондай-ақ келтірілген залал толық өтелген немесе мүлде болмаған жағдайда ауырлығы орташа қылмыстар үшін сотталған адамдар да амнистияға ілігуі ықтимал. Бұдан бөлек, жекелеген санаттағы сотталғандардың жаза мерзімін қысқарту қарастырылған.
ІІМ Заң және норма шығармашылығын үйлестіру департаменті бастығының орынбасары Ермек Шүлденнің айтуынша, қылмыстық амнистия 15 мыңнан астам адамды қамтуы мүмкін. Оның ішінде түзеу мекемелерінде жазасын өтеп жатқан шамамен 1,5 мың сотталған бар.
Сонымен қатар заң жобасында нақты шектеулер белгіленген. Амнистия террористік және экстремистік қылмыстар жасағандарға, сыбайлас жемқорлыққа қатысы бар тұлғаларға, ұйымдасқан қылмыстық топ мүшелеріне, азаптау фактілері бойынша сотталғандарға және жыныстық қол сұғылмаушылыққа қарсы қылмыс жасағандарға қолданылмайды. Әсіресе кәмелетке толмағандарға қатысты жасалған қылмыстар бұл тізімге кірмейді. Сондай-ақ қайталама қылмыс жасағандарға амнистия қарастырылмаған.
Ал әкімшілік амнистия тәуелсіз Қазақстан тарихында алғаш рет өткізілмек. Ол Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодекстің 263 бабын қамтып, 15 мемлекеттік органның құзыретіне жататын құқықбұзушылықтарға қатысты болмақ.
Заң жобасына сәйкес, азаматтар, жеке кәсіпкерлер және жеке практикамен айналысатын тұлғалар 2026 жылғы 17 наурыз сағат 24:00-ге дейін жасалған құқықбұзушылықтар үшін төленбеген әкімшілік айыппұлдардан босатылуы мүмкін. Бұл шара халық пен бизнес субъектілерінің қаржылық жүктемесін азайтып, олардың экономикалық белсенділігін арттыруды көздейді.
Тек ІІМ бағыты бойынша ғана амнистия шамамен 1 миллион әкімшілік айыппұлды қамтиды. Олардың жалпы сомасы 17 миллиард теңгеден асады.
Дегенмен әкімшілік амнистия барлық құқықбұзушылықтарға таралмайды. Қару-жарақ пен есірткінің заңсыз айналымына қатысты істер, мас күйінде көлік жүргізу, қарсы бағытқа шығу, жүргізуші куәлігінен айыруға әкелетін өрескел жол қозғалысы ережелерін бұзу, сондай-ақ қайталанған құқықбұзушылықтар амнистиядан тыс қалады. Бұдан бөлек, соттардың қарауындағы әкімшілік істерге де жеңілдік қарастырылмаған.
ІІМ өкілдерінің пікірінше, ұсынылып отырған заң жобасы гуманизм қағидаттары мен «Заң және тәртіп» тұжырымдамасын ұштастырып, қоғамдық қауіпсіздік пен құқықтық тәртіпті сақтай отырып, азаматтарға жаңа мүмкіндік беруге бағытталған.
